مرض خواهد بود ، و هرگاه از حالت اصليّهء خود تغيّر پذيرد ، لاعلاج مزاج تغيّر پذيرد . پس هرگاه بنا بر تعادل فرضيّه ، مزاج خارج از اعتدال گردد ، به اين معنى كه خلط حارّى - كه شايستهء صحّت مزاج بود - به واسطهء أكل و شرب ، زياده از حدّ شد و يا نقصان پذيرفت ، و يا خلط بارد فزون از اندازه گرديد و يا ناقص شد ، لا بدّ مزاج از حالت اصلى خواهد گرديد و مرض رخ [ خواهد ] نمود . درين صورت معالج ، سوء مزاج مادّى را بايد به ادويهء تبديليّه به حالت اصليّهء خود بازگرداند . و هرگاه سوء مزاج ساذج بود همانا به تبديل معالجه فرمايند تا وجود انسان - كه از اجسام مختلف الكيفيّه صورت يافته - چندى در حالت اصليّهء خود برقرار ماند . پس معلوم شود كه بدن انسان از اخلاط متضادّه ، مزاج پذيرفته و پيوسته مدد خلطى و جسمى از اغذيه و اشربهء نباتيّه به هم مىرسانند به اعتبار مشاكلت توليدى عنصرى ، و بدين جهت حفظ صحّت نيز به مشاكلت و مثليّت ادويهء نباتيّه مربوط و منوط است . على هذا معالج بايد از طريقهء علاج به استعمال ادويهء نباتيّه و اغذيهء مناسبه ، حفظ صحّت و ازالهء مرض نمايد و در ضمن نيز مراعات مدخليّت عوالم فلكيّات را به اعتبار اثرات كواكب و نظرات آنها فرمايد ؛ به خصوص حركت قمر را در احكام بحرانيّه - كه فصل الخطابين « 7 » خوانده‌اند - بايد ملاحظه نمايد تا ارتباط عالم صورى با معنوى ثابت گردد ؛ چنانچه بعضى از حكماء رابطهء ميان صورت - كه وجود انسان است - با عالم معنى - [ كه ] از عالم فلكيّات است - داده‌اند ، بعضى انسان را عالم كبير دانسته و برخى فلكيّات را . الحاصل ، اين مختصرى است بر دو فايده : فايدهء اولى در لطف قواعد كلّيهء علم طبّ كه به حسب قواعد علميّه تمام مىگردد و منفعت چند زان به جهت انسان حاصل مىشود .

--> ( 7 ) . آنچه مصحّح در بيان معنى لغوى بحران بدان دست يافت بر درست بودن فصل الخطاب گواهى مىدهد ، نه فصل الخطابين . در قانون ابن سينا ( نسخهء تهران و نسخهء شمس الدّين ) چنين آمده است : البحران معناه الفصل فى الخطاب . نجيب الدين سمرقندى نيز در كتاب الاسباب و العلامات ، چنين نوشته است : البحران فى لغت اليونان هو الفصل فى الخطاب . و نفيس ابن عوض كرمانى در شرح آن افزوده است : أى الخطاب الذى يكون به الفصل بين الخصمين . همچنين داود انطاكى در تذكره در معنى بحران چنين آورده است : لفظ يونانى معناه فصل الخطاب . محمّد حسين عقيلى شيرازى نيز در معالجات عقيلى در بيان بحران مىگويد : بدان كه بحران در لغت يونانى به معنى فصل در خطاب و غالب شدن يكى از دو مقابل مخاصم بر ديگرى [ است ] . بنابراين با توجّه به كاربرد پربسامد واژهء فصل الخطاب در متون ، همين را بايد درست دانست .